Συνέντευξη για θέματα ελέγχου δόμησης και αυθαιρέτων έδωσε ο Πρόεδρος του ΤΕΕ στην εφημερίδα Κυκλαδική, αναλύοντας θέσεις, προτάσεις, έργα και πρωτοβουλίες του Τεχνικού Επιμελητηρίου.
Ο τίτλος που έδωσε η εφημερίδα έχει: “Γιώργος Στασινός,Πρόεδρος ΤΕΕ: «Σε λίγους μήνες τα αυθαίρετα θα τα πιάνουμε σχεδόν «ζωντανά» και κανείς δεν θα μπορεί να παρανομήσει»”
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
- Πώς αξιολογείτε σήμερα, ως Πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, την αποτελεσματικότητα του θεσμού των Ελεγκτών Δόμησης, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής οικοδομικής πίεσης όπως οι Κυκλάδες;
Απάντηση: Μου δίνετε την ευκαιρία να αναφερθώ σε ένα από τα πιο πρωτοποριακά, την εποχή που έγινε, και επιτυχημένα εργαλεία που ανέλαβε και υλοποίησε το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας. Ο λόγος της επιτυχίας του βασίζεται στο τρίπτυχο: ταχύτητα, διαφάνεια, αποτέλεσμα. Ο θεσμός των Ελεγκτών Δόμησης αποτελεί μια από τις σημαντικότερες θεσμικές τομές των τελευταίων ετών στο δομημένο περιβάλλον, καθώς αφαίρεσε από τη δημόσια γραφειοκρατία ένα κρίσιμο κομμάτι ελέγχου και το ανέθεσε στο σώμα των μάχιμων, πιστοποιημένων μηχανικών. Είναι ένας μηχανισμός που δεν απειλείται από τη γραφειοκρατία και έχει αλλάξει σημαντικά τους χρόνους διενέργειας των ελέγχων.
Για παράδειγμα, αν για έναν έλεγχο κάποιος έπρεπε να περιμένει τρεις μήνες, ειδικά σε νησιωτικές ή άλλες απομακρυσμένες περιοχές όπως οι Κυκλάδες, με το Μητρώο Ελεγκτών Δόμησης ο έλεγχος αυτός γίνεται πλέον μέσα σε κάποιες ημέρες. Το μέτρο αυτό έχει μειώσει δραστικά την παραβατικότητα στις νέες οικοδομές. Βέβαια, ειδικά στις νησιωτικές περιοχές, όπως και σε κάποιες άλλες δυσπρόσιτες, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, με αύξηση της διαθεσιμότητας μηχανικών. Αλλά η εικόνα είναι μακράν καλύτερη από το παρελθόν.
Πέρα από την ταχύτητα, διασφαλίζουμε τη διαφάνεια και την ανεξαρτησία, καθώς ο ελεγκτής προκύπτει μετά από ηλεκτρονική, τυχαία κλήρωση μέσω των συστημάτων του ΤΕΕ και είναι εντελώς άγνωστος στον ελεγχόμενο. Ενώ υπάρχουν και αυστηροί όροι ασυμβίβαστου και αποδοχής – απόρριψης της ανάθεσης ελέγχου. Αυτά εγγυόνται ότι ο μηχανικός που κάνει την αυτοψία δεν έχει τοπική εξάρτηση, επαγγελματική συνάφεια ή άλλη πίεση στην περιοχή.
- Υπάρχουν κατά τη γνώμη σας επαρκείς μηχανισμοί ώστε οι έλεγχοι να γίνονται πραγματικά ανεξάρτητα και ουσιαστικά και όχι απλώς ως μια τυπική διαδικασία «σφραγίδας»;
Απάντηση: Σε ό,τι αφορά τους ελέγχους που γίνονται από μηχανικούς, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας έχει διασφαλίσει και τα δύο ζητούμενα: τη διαφάνεια και την ουσία. Η ανεξαρτησία των ελέγχων δεν είναι ζήτημα πρόθεσης, είναι ζήτημα συστημικού σχεδιασμού. Ήμασταν οι πρώτοι που μιλήσαμε για την ψηφιοποίηση των συστημάτων, ακριβώς για να κάνουμε τη δουλειά του μηχανικού πιο εύκολη, ώστε να μην λειτουργεί ως “συλλέκτης βεβαιώσεων” αλλά να επικεντρώνεται στο καθαρά επιστημονικό του έργο. Παραμένουμε ο φορέας που οδηγεί τη χώρα στην ψηφιακή μετάβαση, επειδή η ψηφιοποίηση είναι ο μόνος τρόπος για να εμπιστευθούν οι πολίτες ότι η δουλειά γίνεται με ίσους όρους και σε ένα σύγχρονο περιβάλλον.
Σήμερα, οι μηχανικοί όχι μόνο μελετούν και πολλές φορές κατασκευάζουν ή επιβλέπουν τις κατασκευές, αλλά κάνουν πλέον και όσα η Πολιτεία αδυνατεί να πράξει με ίδια μέσα: ελέγχουν και διασφαλίζουν τη νομιμότητα και την ασφάλεια των κτιρίων, καταχωρώντας τα πορίσματά τους στα ηλεκτρονικά συστήματα. Αυτό διασφαλίζεται κατά κύριο λόγο από το e-adeies, την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, τη δήλωση αυθαιρέτων και τη βεβαίωση μηχανικού. Η διαδικασία είναι θωρακισμένη με συγκεκριμένους, αυστηρούς ψηφιακούς οδηγούς (check-lists) που δεν αφήνουν περιθώριο για υποκειμενικές κρίσεις ή εκπτώσεις.
Θέλω να είμαι ξεκάθαρος: οι μηχανικοί εργάζονται με υψηλή επιστημοσύνη, σύγχρονα εργαλεία και βαθιά συναίσθηση της σημασίας του ρόλου τους. Παρά το γεγονός ότι η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίσει εμπράκτως το μέγεθος αυτής της ευθύνης σε σχέση με τις αμοιβές τους. Το ΤΕΕ διεκδικεί τη δίκαιη αμοιβή των μηχανικών, όχι ως χάρη, αλλά ως πρόσθετο θεσμικό ανάχωμα προστασίας του έργου τους. Αλλά σε κάθε περίπτωση οι μηχανικοί κάνουν τη δουλειά τους και την κάνουν καλά. Σας διαβεβαιώνω ότι κανένας σοβαρός επαγγελματίας δεν θα ρίσκαρε την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, την ποινική του ευθύνη και την αξιοπρέπειά του για μια τυπική “σφραγίδα”. Οι μηχανικοί επιτελούν γενικά το καθήκον τους με επιστημονική ευθύνη. Και όταν υπάρχουν λίγες, μεμονωμένες περιπτώσεις που ξεφεύγουν από τη λογική και την υπευθυνότητα, όταν υπάρχουν καταγγελίες και αποδείξεις, αντιμετωπίζονται αυστηρά.
Εκεί που εντοπίζονται καθυστερήσεις ή δυσλειτουργίες, αυτές πλέον οφείλονται σχεδόν αποκλειστικά στην υποστελέχωση των δημόσιων Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) ή κάποιων γνωμοδοτικών οργάνων της διοίκησης, που καλούνται να επεξεργαστούν τα πορίσματα ή δίνουν εγκρίσεις ή προεγκρίσεις σε άλλες φάσεις της διαδικασίας – και όχι στο σώμα των Ελεγκτών.
- Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο έργων που, παρά τις εμφανείς καταγγελίες για υπερβάσεις ή αλλοίωσης του φυσικού τοπίου, συνεχίζουν κανονικά την κατασκευή τους;
Απάντηση: Το φαινόμενο αυτό αποτελεί την επιτομή της αδυναμίας της παραδοσιακής, αναλογικής γραφειοκρατίας και των υποστελεχωμένων δημοτικών πολεοδομιών, όπου οι καταγγελίες συχνά καθυστερούν στους υπηρεσιακούς διαδρόμους, δίνοντας χρόνο στον παρανομούντα. Εμείς, ως ΤΕΕ, δημιουργούμε τα κατάλληλα εργαλεία και αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες προκειμένου η αυθαίρετη δόμηση να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, για πρώτη φορά στη χώρα όταν συμβαίνει και όχι μετά. Και αυτό αποτελεί μια πολύ σημαντική επιτυχία του ΤΕΕ.
Σε λίγους μήνες από σήμερα, τα αυθαίρετα θα τα πιάνουμε σχεδόν “ζωντανά” και κανείς δεν θα μπορεί να παρανομήσει. Θα υπάρχει ένα καινοτόμο σύστημα εντοπισμού που αναπτύσσουμε, το οποίο θα βοηθά το κράτος να εντοπίζει αυθαίρετα κτίσματα με αντικειμενικό και πλήρως αυτοματοποιημένο τρόπο. Αξιοποιούμε προηγμένες τεχνολογίες αιχμής, όπως δορυφορικές εικόνες, εναέρια φωτογράφηση με drones και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), ενώ η ανάλυση των δεδομένων θα γίνεται με χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI). Το σύστημα θα συγκρίνει αυτόματα την πραγματική εικόνα κάθε περιοχής με τα στοιχεία των πολεοδομικών αρχείων και του e-Άδειες, εντοπίζοντας ακαριαία νέα κτίσματα, επεκτάσεις ή κατασκευές που δεν έχουν δηλωθεί. Αν εντοπίζεται αυθαιρεσία, θα χτυπά “κόκκινος συναγερμός” για άμεσο έλεγχο από Ελεγκτή Δόμησης. Τα πρόστιμα θα είναι πολύ βαριά και κανείς δεν θα μπορεί να ξεφύγει.
Παράλληλα, πάγια θέση μου είναι ότι οι ΥΔΟΜ πρέπει να αναδιοργανωθούν ριζικά, ξεφεύγοντας από την αποσπασματική λειτουργία των Δήμων και υπαγόμενες σε μια ενιαία, καθετοποιημένη και σωστά στελεχωμένη δομή υπό το Υπουργείο Περιβάλλοντος, ώστε ο νόμος να εφαρμόζεται ενιαία σε όλη τη χώρα και ακαριαία.
Ωστόσο, για την οριστική και συνολική αντιμετώπιση του ζητήματος, απαιτείται μια μεγάλη και ειλικρινής συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να αποφασιστεί ο ξεκάθαρος τρόπος διαχείρισης των εκκρεμών ζητημάτων της αυθαίρετης δόμησης υπό τον πρίσμα των αποτελεσμάτων που φέρνουν τα νέα εργαλεία, όπως το νέο σύστημα ζωντανού εντοπισμού και η ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Με βήματα εμπρός στη νομοθέτηση. Σίγουρα η συζήτηση αυτή πρέπει να συμπεριλάβει τους θεσμικούς εκπροσώπους, όπως την Αυτοδιοίκηση και την Κυβέρνηση, πριν καταλήξει. Αλλά να μην περιοριστεί σε αυτούς, σε ένα βαθιά τεχνικό ζήτημα. Και αν μάλιστα θέλει το ΣτΕ, όπως καταλαβαίνω από πρόσφατες τοποθετήσεις, να συμμετέχει στην προετοιμασία του νομοθετήματος, παρά το ρόλο του ως δικαστηρίου, οφείλουμε να βρούμε μια ενδεδειγμένη θεσμικά και τεχνικά διαδικασία ώστε η επιστημονική γνώση των μηχανικών να συναντηθεί με τη δική τους νομική οπτική πριν την τελική νομοθέτηση.
- Θεωρείτε ότι το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο και το σύστημα e-Άδειες αρκούν για την προστασία του κυκλαδίτικου τοπίου ή απαιτούνται αυστηρότεροι έλεγχοι και περισσότερες αυτοψίες στο πεδίο;
Απάντηση: Για να προστατεύσουμε ουσιαστικά το φυσικό τοπίο σε όλη τη χώρα και ειδικά στις Κυκλάδες, πρέπει πρώτα απ’ όλα να ξέρουμε τι ισχύει, πού ακριβώς ισχύει και πώς μπορούμε να το εφαρμόσουμε με απόλυτη διαφάνεια, και όχι ό,τι θέλει, νομίζει ή εξυπηρετεί τον καθένα. Ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης και το σύστημα e-Άδειες είναι εξαιρετικά ψηφιακά εργαλεία που έφεραν στο φως μια διαδικασία που κάποτε ήταν “μαύρο κουτί”. Όμως, τα πληροφοριακά συστήματα αποτυπώνουν και εκτελούν τη νομοθεσία· δεν νομοθετούν τα ίδια. Αν το πλαίσιο είναι ασαφές ή υπό διαρκή αμφισβήτηση, κανένα σύστημα δεν μπορεί μόνο του να σώσει το τοπίο.
Σήμερα, το μεγαλύτερο ζητούμενο είναι να επιτύχουμε την ασφάλεια δικαίου. Βλέπουμε όλοι τι συμβαίνει στη λεγόμενη εκτός σχεδίου δόμηση, όπου κάποιες Πολεοδομίες εκδίδουν οικοδομικές άδειες και κάποιες άλλες όχι, ενώ ακόμα και αν εκδοθεί μια άδεια, κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να ακυρωθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας σε περίπτωση προσφυγής, όπως έδειξαν τα πρόσφατα παραδείγματα με οικόπεδα εκτός σχεδίου χωρίς πρόσωπο σε σωστά, σύμφωνα με το ΣτΕ, αναγνωρισμένο δρόμο, που ξέρετε καλά στις Κυκλάδες. Και αλλού.
Για να δοθεί τέλος σε αυτό το αδιέξοδο, το ΤΕΕ έχει προχωρήσει με γρήγορους ρυθμούς και θα έχει ολοκληρώσει έως το φθινόπωρο την πλήρη καταγραφή των κοινόχρηστων και δημόσιων δρόμων που υπήρχαν προ του 1977. Παράλληλα προχωρά το τεράστιο έργο της ολοκλήρωσης των Τοπικών και Πολεοδομικών Σχεδίων σε ολόκληρη τη χώρα. Στη συνέχεια, το Υπουργείο Περιβάλλοντος θα κληθεί να πάρει τις τελικές του αποφάσεις, να νομοθετήσει αν χρειαστεί και να εκδώσει ΠΔ, υπό τον προληπτικό έλεγχο του ΣτΕ. Αυτό που έχει τεράστια σημασία είναι μέχρι τότε να μην προχωράμε σε κινήσεις “ξαφνικού θανάτου”, γιατί όλες αυτές οι αποφάσεις αφορούν τις περιουσίες των πολιτών.
Τα ψηφιακά εργαλεία του ΤΕΕ δίνουν πλέον σε μηχανικούς, πολίτες και δημόσιες υπηρεσίες δομημένα ελεύθερη πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες, όπως χρήσεις γης, όρους δόμησης, δασικούς χάρτες και ζώνες προστασίας, κυρίως μέσα από τον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη. Πρέπει ο καθένας να γνωρίζει εκ των προτέρων τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται και πού. Άρα, η λύση είναι να έχουμε κανόνες που αφορούν όλους, να αξιοποιούμε τη διαφάνεια συστημάτων όπως ο ΕΨΧ και το e-Άδειες και να απλοποιούμε τις διαδικασίες. Παράλληλα, το ΤΕΕ υλοποιεί τη μεγαλύτερη πολεοδομική μεταρρύθμιση της χώρας μέσω των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ), τα οποία θα καθορίσουν με Προεδρικά Διατάγματα και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ τις ακριβείς χρήσεις γης σε κάθε περιοχή της χώρας και ανά νησί. Χρειαζόμαστε έξυπνους, στοχευμένους ελέγχους στο πεδίο και ξεκάθαρους κανόνες, όχι τυφλά μέτρα.
- Τι απαντάτε στους πολίτες των Κυκλάδων που αισθάνονται ότι η νομιμότητα δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους και ότι η εμπιστοσύνη στους ελεγκτικούς μηχανισμούς έχει κλονιστεί;
Απάντηση: Απαντώ ότι οι πολίτες έχουν δίκιο να αισθάνονται έτσι. Για δεκαετίες βίωναν ένα κράτος που λειτουργούσε με δύο ταχύτητες, με πελατειακές σχέσεις, καθυστερήσεις και την υποκειμενική κρίση του εκάστοτε παράγοντα ή υπαλλήλου. Αυτό το καθεστώς εξέθρεψε την αυθαιρεσία και κλόνισε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας.
Η δική μας απάντηση ως ΤΕΕ δεν είναι στα λόγια, αλλά στις πράξεις. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη μια γιγάντια προσπάθεια, μια πραγματική δομική μεταρρύθμιση που αφορά, οριζόντια, τον πολεοδομικό σχεδιασμό, για πρώτη φορά σε ολόκληρη την Ελλάδα. Είναι μείζον, μετά από 50 ολόκληρα χρόνια, η χώρα μας να αποκτά επιτέλους ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Μάλιστα, από τις πρώτες μελέτες που ολοκληρώνονται είναι αυτές που αφορούν τη Μύκονο και τη Σαντορίνη, και μέσα στο 2026 θα έχουμε τα πρώτα Ειδικά και Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, έτοιμα από τους μελετητές, ελπίζω επεξεργασμένα από το ΥΠΕΝ προς υποβολή στο ΣτΕ. Τόσο το ΥΠΕΝ όσο και το ΣτΕ οφείλουν να είναι έτοιμα για εκατοντάδες ΣτΕ που πρέπει να προχωρήσουν σε λίγους μήνες. Πρόκειται για ένα καθοριστικό βήμα για τη διασφάλιση της νομιμότητας, μέσα από σχέδια που έχουν περάσει από ουσιαστική διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες. Οι πολίτες δεν είναι απλοί παρατηρητές, αλλά συμμέτοχοι σε μια διαδικασία που καθορίζει την ανάπτυξη του τόπου τους για τα επόμενα 20-30 χρόνια.
Η δουλειά που γίνεται από το ΤΕΕ είναι αμιγώς επιστημονική και πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι μόνο ο σωστός πολεοδομικός σχεδιασμός εγγυάται τη συνεχή νομιμότητα. Η ψηφιοποίηση είναι ο μεγαλύτερος σύμμαχος της ισονομίας. Όταν όλα είναι αναρτημένα στο διαδίκτυο, όταν ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης δείχνει σε όλους τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται σε κάθε γεωτεμάχιο, και όταν ο έλεγχος ανατίθεται μέσω αλγορίθμου, η υποκειμενικότητα και οι εξαιρέσεις τελειώνουν. Είτε πρόκειται για μια μικρή κατοικία ενός μόνιμου κατοίκου είτε για μια μεγάλη τουριστική επένδυση, ο νόμος θα εφαρμόζεται οριζόντια και αυτόματα. Έχοντας ένα ξεκάθαρο πλάνο για το δομημένο περιβάλλον, με ψηφιακά εργαλεία και ανοιχτή πληροφορία σε όλους, η εμπιστοσύνη θα επιστρέψει, και το φυσικό περιβάλλον θα μπορέσει να συνυπάρχει αρμονικά με την ανάπτυξη, καθώς και τα δύο αποτελούν πυλώνες εξέλιξης και ευημερίας για τον τόπο.
Newsletters
Ειδήσεις
Δελτία Τύπου
Ρεπορτάζ
Ανακοινώσεις Εκλογών 
Διεθνής Ενημέρωση
