Αξιοποίηση κενών κτιρίων για προσιτή και ενεργειακά αποδοτική κατοικία στην Ευρώπη

Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη εντείνεται, με τα υψηλά ενοίκια και την περιορισμένη προσφορά κατοικιών να δημιουργούν σημαντικές πιέσεις σε νοικοκυριά, νέους και φοιτητές. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο σε πόλεις όπως το Ζάγκρεμπ, η Λιουμπλιάνα και η Αθήνα, όπου η έλλειψη προσιτής κατοικίας συνυπάρχει με μεγάλο αριθμό κενών ή υποχρησιμοποιούμενων κατοικιών.

Η αξιοποίηση αυτού του διαθέσιμου κτιριακού αποθέματος αποτελεί μία από τις κατευθύνσεις που εξετάζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ήδη από το 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε για πρώτη φορά τη θέση του Commissioner for Energy and Housing, ενώ τον Δεκέμβριο του 2025 παρουσιάστηκε το Affordable Housing Plan, ακολουθούμενο από νέο πακέτο μέτρων το 2026.

Στο πλαίσιο αυτό υλοποιείται το έργο Transforming Invisible Buildings (TIB), το οποίο χρηματοδοτείται από την  Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Κλίμα (EUKI – European Climate Initiative), το  χρηματοδοτικό πρόγραμμα της γερμανικής κυβέρνησης που έχει στόχο  έως το 2028, να συμβάλει στην επαναχρησιμοποίηση κενών και υποχρησιμοποιούμενων κτιρίων, συνδυάζοντας τη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσης με την ανάγκη για πιο προσιτή κατοικία.

Το έργο ξεκινά από τις τρεις πιλοτικές πόλεις Ζάγκρεμπ, Λιουμπλιάνα και Αθήνα και στη συνέχεια θα επεκταθεί σε έξι ακόμη ευρωπαϊκές πόλεις. Μέσα από χαρτογράφηση των κενών κατοικιών, εργαστήρια πολιτικής και δράσεις ανάπτυξης γνώσεων και δεξιοτήτων, επιδιώκει να δημιουργήσει αξιόπιστα δεδομένα και πρακτικά εργαλεία που θα βοηθήσουν τις πόλεις να σχεδιάσουν αποτελεσματικότερες πολιτικές στέγασης. Σημαντικό στοιχείο της προσέγγισης είναι η αξιοποίηση των υφιστάμενων κτιρίων αντί της κατασκευής νέων, καθώς εκτιμάται ότι περίπου 47,5 εκατομμύρια κατοικίες στην ΕΕ είναι κενές.

Η Αθήνα αποτελεί μία από τις βασικές περιοχές εφαρμογής του έργου. Σύμφωνα με το INZEB, τον ελληνικό εταίρο του έργου, περίπου 2,2–2,3 εκατομμύρια κατοικίες στην Ελλάδα είναι κενές ή δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία. Το TIB επιδιώκει να συμβάλει στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα επιτρέπει τη μετατροπή αυτού του ανενεργού στεγαστικού αποθέματος σε οικονομικά προσιτές και ενεργειακά αποδοτικές κατοικίες.

Αντίστοιχες προκλήσεις αντιμετωπίζουν η Λιουμπλιάνα και το Ζάγκρεμπ. Στη Λιουμπλιάνα, στοιχεία από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας δείχνουν ότι περίπου 10.000 κατοικίες ενδέχεται να είναι κενές, ενώ η έλλειψη επαρκών δεδομένων δυσκολεύει τον σχεδιασμό πολιτικών. Στην Κροατία, οι κενές κατοικίες έχουν αυξηθεί κατά 149% τα τελευταία 20 χρόνια, ενώ παράλληλα καταγράφεται έλλειψη περισσότερων από 236.000 οικονομικά προσιτών κατοικιών. Ο οργανισμός Society for Sustainable Development Design (DOOR) επισημαίνει την ανάγκη να συνδεθεί η επαναχρησιμοποίηση των κενών κατοικιών με τη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσης.

Το έργο Transforming Invisible Buildings φιλοδοξεί να αναπτύξει μεθόδους και εργαλεία που μπορούν να εφαρμοστούν και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, ενισχύοντας τον σχεδιασμό πολιτικών που αξιοποιούν καλύτερα το υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα και συνδυάζουν τη στεγαστική πολιτική με την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη βιωσιμότητα.

Πηγή:  https://www.euki.de/en/euki-projects/transforming-invisible-buildings/